Translate

czwartek, 19 listopada 2026

Marek Pospieszalski Quartet - "Dürer's Mother"

Marek Pospieszalski Quartet

Marek Pospieszalski, – saksofon tenorowy
Elias Stemeseder - fortepian
Max Mucha - kontrabas
Max Andrzejewski - perkusja

Album: "Dürer's Mother"

Wydawca: Cleen Feed (2022)


Ta recenzja powinna ukazać się już dawno. Przecież płyta "Dürer's Mother" trafiła do naszej redakcji już wiosną 2023! .

Niestety… praca, praca, przygoda w stacji RadioJAZZ.FM... no i to nieszczęsne półtora roku w przetwórni tuńczyka na Malediwach...

Niemniej - udało się.

FAKTY I MITY
Rok 2022 był dla Pana Marka Pospieszalskiego niezwykle udany. Powodzenie w kwartecie Mazzollewskiego, powalenie wszystkich na kolana monumentalnym debiutem Octetu... a pod koniec sierpnia premiera drugiego albumu Quartetu, z przyciągającą wzrok okładką.

Po tym, jak na albumie Octetu Pan Pospieszalski iście po tybetańsku potraktował dorobek polskich kompozytorów współczesnych, "Matka Dürera" jawiła się przedsięwzięciem wręcz kameralnym, jakby na marginesie aktywności.

Album z historią.

Nagrany wiosną 2019.

Pierwsze ujawnienie publiczne tej muzyki po dwóch latach, w czerwcu 2021, koncert w radiowej Dwójce.

Na dzień przed koncertem Pan Marek jeszcze obmyślał tytuły poszczególnych opusów.

Wreszcie premiera płyty - rok później, 30 sierpnia 2022

Niestety - wtedy byłem zajęty zupełnie innym dżezem, koncert przeoczyłem, premierę albumu też.

Usłyszałem gdzieś urywki - wleciało, wyleciało.

Do czasu

2019-2022

Miał Pan Marek czas?

To i ja mam czas.

Radio.

Malediwy.

Październik 2026.

Czytałem gdzieś, że Pana Pospieszalskiego i Jego kolegów tym razem inspirowali kompozytorzy europejskiej klasyki z XIX/XXw.

Zatem lektura uszna "Matki Dürera" będzie prawdziwą ucztą dla akademików, erudytów, tropicieli i znawców posiadających regały zapełnione audioartefaktami uwieczniającymi dorobek kultury wysokiej.

Panie Marku - ale ja dzień w dzień od siódmej do piętnastej w SpoMaszu na tokarce robię, potem dom, rodzina, w łikend działka, to kiedy mi tam zgłębiać dorobki?

Szuberta - owszem, znam. Ale tego Szuberta z Wałów Jagiellońskich.

Jestem szarym, niedzielnym zjadaczem dżezu.

Ale mam Pański album.

I się z nim zmierzę.

Umówmy się, że ja o tych Waszych inspiracjach nie wiem. Zgoda?

Płyta do bumboxa.

Słuchawki na uszy.

Jadziem.

* * *

Już? Koniec?

To jeszcze raz.

* * *

Matko jedyna, ileż wizji, ileż śmiałych tez, a ileż otwartych pytań prowokuje ta muzyka!

"Ostatnie Dni Franciszka Szuberta"

Prowadzący kondukt Brojglowych "Ślepców" Elias Semeseder co i rusz potyka się na drodze uprzczonej rozsianymi szesnastkami i trzydziestkamidwójkami, a wtóruje mu równie kulawa i słaniająca się sekcja. Saksofon niczym kantor w Synagodze Siedmiu Króli... I ten jego przeciągły krzyk pod koniec pieśni swej. A gdy wszyscy już przejdą, Pan Andrzejewski schyla się i wkłada do kotła wybrane, co bardziej smakowite szesnastki...

Gdzie się podziała Octetowa motoryka?

Na tym albumie wyraźnie słychać, że muzykę nagrywano w Berlinie . Tutaj się nie słinguje. Kontrabas i bębny tworzą teutoński monolit. Pan Mucha nie będzie robił żadnych walkingów. Będzie bazowe nieśpieszne mruczando i szemranie w niskich rejestrach, umiejętnie współmruczące z niskostrojonymi bębnami i często w kluczowych miejscach przez te bębny akcentowo wzmacniane.

"Prymitywne Struktury Pamięciowe" - Fortepian echem saksu. Gdy saksofon się już nagada, fortepian rozpoczyna trucht po pięciolinii, zakończony czkawką. Na koniec saks stacatto dublowane z nieznacznym interwałem przez fortepian. Ileż w tym precyzji. Jak dalece zespolić można gęsto zapisaną partyturę z wolną improwizacją?

Na tym albumie instrumenty mają dużo szacunku dla siebie, jeśli jeden coś opowiada, inne mu się nie wtrącają w narrację, a w zasadzie w wizję. Nie ma kakofonii. Jest bardzo dużo powietrza, co pozwala łatwiej uchwycić istotę. Jeszcze nie wiem, czego. Ale to zdanie bardzo mi się spodobało, więc je zostawiam.

""Matka Dürera" - saksofonowe wierzganie przedsenne, zaniepokojone fortepianowymi akordami. W końcu jednak przychodzi sen. Sen chrapliwy, nieznośnie bliski, wprost do ucha.

Na tym albumie imponuje kompletny brak wirtuozerii i blichtru, znakomicie równoważony bogactwem technik dźwiękowydobywczych, artykulacyjnych oraz świetnym zarządzaniem wahaniami dynamiki.

Na tym albumie słuchaczowi - amatorowi wcale nie będzie przeszkadzać nieczytelność inspiracji, wpływów i odniesień. Ważne, by zachować pełne skupienie i uważność, bo szkoda każdej nuty, a w zasadzie każdego aktu dźwiękowego. Czasu jest dość.

Muzyka ewidentnie słuchawkowa.

"Światy Równoległe" - Pan Marek myśli o poważnych kompozytorach, a mnie w tym momencie w sposób kompletnie nieuprawniony, bezzasadny i bez związku do głowy na chwilę wskoczyli: Laurie Anderson oraz duet Brian Eno & David Byrne. Może dostrzegam podobny sposób myślenia? Powstaje frapująca struktura rytmiczna, w ramach której czujne ucho może podziwiać, jak Pan Mucha swoim melodyjnym basowym opowiadaniem konsekwentnie zmierza w kierunku wyraźnego i sobie jedynie znanego donikąd. Pan Andrzejewski wspiera Go punktualizmami werbla i pomysłowo modulowanych kotła, breaka i cymbala. A na pierwszym planie saksofon i fortepian na przemian rozpędzlowują swoje improwizowane maziaje. Nagle niepostrzeżenie i płynnie wszystko zespala się w coś, co brzmi jak repetycyjny, hipnotyczny zaczyn Octetu...

Na tym albumie Marek Pospieszalski nieczęsto gra melodie w formie bezwzględnej,

Na tym albumie Marek Pospieszalski najczęściej gra bezosobowe formy melodii, ich bezokoliczniki, lub nawet imiesłowy.

Saksofoniście sekunduje w tym Pan Stemeseder . Pospołu krążą oni wokół tego nieoznaczonego sedna, frazy rdzeniowej, którą słuchacz może - choć nie musi - sobie wymyśleć i zanucić.

Ale - czy przy tak otwartych formach i strukturach utworów da się zanucić w r a ż e n i e?

"Ostatni Romantyk" - zbiorowa halucynacja oparta na saksofonowych fermatach kontrastowanych podskórnym trenem fortepianu. Wyrażamy uczucie, czy wyrażamy jakiś zastygły stan? Po środku tego opusu wszystko jeszcze bardziej nieruchomieje, słuchając wycia syren zamaskowanych okrętów mijających się nocą.

Albrecht Dürer matkę swą narysował bez kompromisów i upiększeń, zgodnie z naturą. Dürer pokazał proces starzenia w najczystszej postaci.

Na tym albumie Quartet z jednej strony tworzy przestrzenie i faktury, z drugiej strony bazuje na naturalności, jako budulec wykorzystując piaszczystą sonorystykę saksu czy stalowy rdzeń pianistycznych strunizmów. Udział efektów studyjnych szczątkowy, chyba najbardziej zauważalny jest rewerb, właśnie w "Romantyku", w trakcie okrętowych nocnych nawoływań.

Czy Quartet pokazuje proces tworzenia w najczystszej postaci?

Powraca pytanie: na ile to wszystko jest wyimprowizowane, a w jakim stopniu zakomponowane? Czasem ma się wrażenie, jakby każda sekcja, a nawet miejscami każdy takt utworu były zapisane gęsto znakami, z czego Szef Quartetu nakazuje grać wybrane nuty, akcenty i naciski, choćby tak, jak w "Szubercie" Ordnung muß sein?

Ha!

Otóż istotą zdarzenia muzycznego uwiecznionego na tym albumie może okazać się kapitalny, sensytywny balans pomiędzy wolną czystą wolą dźwiękowego zaistnienia, swobodną chwilą twórczą a gwarantującym odpowiedni "shape" każdego poszczególnego utworu, idiomatycznym Ordnung muß sein!

"Baron Z Aldeburga" - wyraźnie oparty na precyzyjnym, punktualnym zagadnieniu rytmicznym (Ordnung muß sein!), z abstrakcyjnym, kontrapunktycznym pianizmem.

Ha! Mam Pana - Panie Marku!
To jest ten sam szlak myśli twórczej, ta sama geografia na Pacyfiku Muzyki Współczesnej, którą trio Sundial opisało w utworze "Materie"!

Nie wierzę w przypadki.
Pan Marek i Pan Grzegorz Tarwid grają razem w Octecie. Myślę, że znakomity pianista i znakomity saksman nie raz i nie dwa długo rozmawiali, może nawet wymieniali się doświadczeniami, inspiracjami, nagraniami... Pan Marek mógł poznać pełne poszukiwań poprzednie albumy Sundial, Pan Tarwid być może mógł posłuchać pliku wav z "Baronem"...

Premiery "Dürer's Mother" i ""Sudial IV" dzieliło raptem kilka miesięcy, co jest piękna wisienką na torcie mego śledztwa, ale to jeszcze nie koniec boskiej koincydencji.

Bo oto pierwsze frazy saksofonu Pana Marka w "Baronie" są niesłychanie podobne do fraz trąbkowych tworzonych przez Pana Wojciecha Jachnę na albumie Sundiala!

Wygląda na to, że w swoim czasie obaj Panowie krążyli po analogicznych terytoriach poznania i inwencji, a może wręcz pili z tego samego Żródła ("La Source") J.A. Ingres'a!

Niepojęte.

"Jam Jest Pozostałość" - cytując Mickiewicza: "Pili czy nie pili, różnie słychać o tem / Lecz nikt pewnie nie wiedział ni wtenczas, ni potem”. Za to na pewno wiem, czym Pan Pospieszalski zakąsił. Otóż w utworze zamykającym ten album wyraźnie słychać, że Pan Marek połknął arpedżiator. Tym sposobem słuchamy kolejnej struktury muzycznej, osnutej zrazu na saksofonowej pajęczynie, z której konsekwentnie wyłania się hipnotyczny rytmiczny dron na 3/4, pachnący tyleż nigerysjka rytmiką, co mongolskim arco kontrabasu. A gdy fortepian oszczędnie uwalnianymi dźwiękami odmaluje nam już ten trans dogłębny, powróci saksofonowy melizmat, by nas wyprowadzić z tego spektaklu.

Koniec

A w kuchni gwizd czajnika.

Czas iść wynieść śmieci i pomóc dzieciakom odrobić lekcje.

Wracamy do rzeczywistości, ale jestem przekonany, że przez 39 min uczestniczyłem w czymś doniosłym.

Obserwowałem odarte z ozdobników poszukiwania, bazujące na głębokiej erudycji oraz na zdolnościach kreacyjnych, analitycznych i syntetycznych, gdzieś na styku koncepcji i intuicji, na styku muzyki współczesnej i swobodnej improwizacji.

39 minut wysokooktanowego aktu awangardowej muzyki współczesnej.

Zawsze to kilka centymetrów bliżej do istoty poznania i tworzenia.


Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Zobacz też: